Ernesto Lecuona

Ernesto Sixto de la Asunción Lecuona Casado (Guanabacoa (Ciudad de La Habana), 6 augustus 1895 – Santa Cruz de Tenerife, 29 november 1963) was een Cubaans componist en pianist. Hij werd vaak als de Cubaanse Gershwin betiteld.

Lecuona was een zoon (en éen van de 14 kinderen) van de Canarische journalist Ernesto Lecuona Ramos en zijn echtgenote Elisa Casado Bernal, die met haar gezin naar Cuba waren verhuisd, en kreeg zijn eerste pianoles van zijn oudste zuster Ernestina, zelf ook een componiste en pianiste. Hij werd beschouwd als een muzikaal wonderkind, zijn eerst pianorecital had hij op vijfjarige leeftijd in de Spaanse club van Ciudad de La Habana en toen hij 13 jaar was, schreef hij zijn eerste eenvoudige compositie Cuba y América voor banda (harmonieorkest). Van 1904 tot 1907 studeerde hij aan het Conservatorio de Carlos A. Peyrellade bij Antonio Saavedra, zelf een leerling van Ignacio Cervantes. Aan dit conservatorium raakte hij bevriend met de jonge schrijfster Rita Montaner. In de jaren 1908 en 1909 werkte hij aan het Teatro Martì in Ciudad de La Habana. Aldaar ontstond ook zijn eerste muzikale komedie Fantasia Tropical. Vervolgens was hij leerling van de bekende Joaquín Nin y Castellanos (1883-1950) en de naar Cuba vertrokken Nederlandse componist Hubert de Blanck, die in 1885 het Hubert de Blanck Conservatorium - later omgedoopt in Conservatorio Nacional de Música y Declamación - in de Cubaanse hoofdstad had opgericht. In 1913 behaald hij zijn diploma als onderwijzer voor piano en solfège en ontving een gouden medaille. Zijn hoofdleraar en directeur van het conservatorium Hubert de Blanck was vol van lof voor hem en betekende hem als "El Figaro de la Habana" en beoordeelde hem als een buitengewoon briljante student, hoogbegaafd met een perfect temperament.

Lecuona manifesteerde - naast de noodzakelijkheden van het studium - ook een interesse in populaire muziek en richtte een klein amusementsorkest op, dat vooral in de eerste bioscopen en danspaleizen van de Cubaanse hoofdstad speelde. In 1916 verliet hij Cuba en ging naar New York, waar hij onder andere een concert in de "Aeolian Hall" verzorgde en een eerste plaat opnam, onder andere met de Wals España. In 1918 kwam hij terug naar Cuba, en opende het Instituto Musical de La Habana.

In 1925 ging hij naar Madrid en verzorgde meerdere concerten, waarin hij onder anderen zijn Levánate y Anda introduceerde, een bepaald stuk, dat vervolgens meer dan duizend keer werd uitgevoerd. Beginnend in 1927 raken zijn ideeën over de opera een meer volwassen fase: de thema's zijn meer gearticuleerd, de koorliederen zijn talrijker, en het libretto is niet langer louter een opeenvolging van nummers. Samen met Rita Montaner als de voornaamste uitvoerder presenteerde hij negen stukken, waaronder Es Mucha Haban, La Revista Femenina en vooral La Niña Rita, waarmee het gouden tijdperk van het "Cubaans lyrisch theater" begon, maar ook de opkomst van Rita Montaner. Samen met Gonzalo Roig Lobo en Rodrigo Prats Llorens vormt hij een trilogie van de belangrijkste componisten van het Cubaans lyrisch theater en vooral de Cubaanse zarzuela. Daarbij staat qua vorm de Cubaanse ballade centraal.

In 1928 werd hij uitgenodigd naar Parijs. Aldaar werden balletten van hem uitgevoerd en tijdens een privé recital in de Salle Gaveau is onder anderen ook Maurice Ravel te gast. Voor een bepaalde periode zou Lecuona bij Ravel maar ook bij Robert Lortat studeren. Zijn bekendste compositie, de in 1922 in het Capitol Theatre in New York met groot succes geïntroduceerde Malagueña, vond grote waardering door Ravel en hij commenteerde het: Orovio, Helio “Ik voel dat Malagueña bewonderenswaardiger en melodischer is, dan mijn Bolero”. Ook zijn Siboney (Canto Siboney), in 1929 gepubliceerd, werd een klassieker van de Latijns-Amerikaanse muziek en werd door talrijke artiesten en ensembles uitgevoerd. Vanaf dit moment kreeg Ernesto Lecuona de bijnaam Cubaanse Gershwin.

In 1929 maakte Lecuona een succesrijke concertreis door de Verenigde Staten, Panama en Costa Rica. In 1931 overleed zijn moeder, maar hij maakte ook een concertreis naar Mexico-Stad, waar hij een hele serie van concerten in het Teatro Fabregas verzorgde. Hij werd omtrent uitgenodigd voor een tweede reis naar Mexico-Stad in 1933. In 1934 voerde hij met een operagezelschap een aantal van zijn zarzuelas in het Iris Theater in Mexico-Stad uit. Tussen de twee reizen naar Mexico maakte hij een contract met de filmmaatschappij Metro-Goldwyn-Mayer over de muziek voor diverse films.

Hij richtte het Orquestra cubana op en dit ensemble had groot succes. Gedurende een concertreis door Spanje in 1934 moest Lecuona om gezondheidsredenen terug naar Cuba en de naam van het orkest werd veranderd in Lecuona Cuban Boys.

Als componist schreef Lecuona rond 3500 werken, waarin meer dan 400 liederen, 176 stukken voor piano, 50 werken voor het muziektheater, 31 orkestwerken en muziek voor 11 films. Maar het waren vooral de honderden interpretaties van stukken zoals Canto Siboney, Para Vigo me voy (Say Si Si), Canto Carabalí, Maria my Own (María La O), La Comparsa en Malagueña die hem hielpen de internationale populariteit te bereiken.

Teleurgesteld door de loop van de zaken na de Cubaanse Revolutie verliet hij zijn geliefde land in 1960 en ging naar Tenerife, waar hij verschillende ensembles dirigeerde, maar verhuisde vervolgens naar Tampa. Tijdens een verder bezoek op Tenerife overleed hij op 29 november 1963. Hij is begraven op The Gate of Heaven Cemetery in New York.