Johann Kirnberger

Johann Philipp Kirnberger (Saalfeld, 24 april 1721 - Berlijn, 27 juli 1783) was een Duitse componist, kapelmeester, muziektheoreticus, klavecimbelspeler en violist. Tegenwoordig is hij voornamelijk bekend vanwege zijn theoretische werk Die Kunst des reinen Satzes in der Musik (1774, 1779). Hij ontwikkelde getempereerde stemmingen die bekend zijn onder de namen Kirnberger II en Kirnberger III.

Kirnberger kreeg al vroeg viool- en klavecimbelles. Hij ging op de Latijnse school in Coburg en vertrok in 1738 naar Sondershausen waar hij bij Johann Peter Kellner en Heinrich Nikolaus Gerber muziek studeerde en met de muziek van Johann Sebastian Bach vertrouwd gemaakt werd. Alhoewel Ernst Ludwig Gerber het in zijn lexicon zo documenteert, is het omstreden, of hij bij Johann Sebastian Bach van 1739 tot 1741 klavecimbel en compositie studeerde, of dat hij slechts een paar maanden in 1741 in Leipzig verbleef. In 1741 kreeg hij een aanstelling aan het hof van een Poolse edelman en kwam in 1751 terug naar Dresden, waar hij bij kamermusicus Fickler zijn vioolstudie voltooide. In 1754 werd hij violist in de hofkapel van prins Frederik Hendrik Lodewijk van Pruisen op het slot Rheinsberg.

In 1758 werd hij compositieleraar, kapelmeester en muzikaal adviseur van prinses Anna Amalia van Pruisen. Ook studies bij Carl Heinrich Graun hebben invloed op zijn compositiestijl gehad. Verder was hij bekend met de zonen en andere leerlingen van Johann Sebastian Bach zoals Carl Philip Emanuel Bach, Johann Friedrich Agricola en Christoph Nichelmann. Hij heeft zich ook voor de verzameling en de publicatie van werken van Johann Sebastian Bach ingezet en publiceerde een omvangrijke bundel met kerkliedzettingen van Bach (1784–87). Talrijke werken van Bach zijn uitsluitend in de bestanden van het door Kirnberger aangelegde en opgebouwde archief (Bibliotheek van Anna Amalia van Pruisen - sinds 1914 in de Pruisische staatsbibliotheek Berlijn) voor het nageslacht behouden gebleven.

Kirnberger is naast zijn werkzaamheden als componist voornamelijk bekend voor zijn muziektheoretisch werk Die Kunst des reinen Satzes in der Musik. Hij ontwikkelde getempereerde stemmingen die bekend zijn onder de namen Kirnberger II en Kirnberger III. Zijn harmonische aanpak heeft het vergund, ook instructies voor mechanische muziekproductie te geven Der allezeit fertige Menuetten- und Polonoisenkomponist (1757), een de muzikale dubbelsteen verwante poging, en de misschien ernstige Methode, Sonaten aus'm Ermel zu schüddeln (1783). Hij is ook auteur van 112 artikelen van de door Johann Georg Sulzer gepubliceerde Allgemeine Theorie der schönen Künste (I, 1771).