Johannes Ockeghem

Johannes Ockeghem (verm. Saint-Ghislain, ca. 1410 – Tours, 6 februari 1497) was een 15e-eeuws componist van de Franco-Vlaamse School. Hij werd vermoedelijk geboren in Saint-Ghislain (Henegouwen). Na een korte periode als zanger aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Antwerpen (1443-1444), kwam hij in dienst van Karel, hertog van Bourbon, in Moulins. In 1452 werd hij aangeworven door de Franse koning Karel VII. Tot aan zijn dood op 6 februari 1497 bleef hij verbonden aan het Franse koningshuis (onder Karel VII Lodewijk XI en Karel VIII). In 1459 verkreeg hij de lucratieve en hooggewaardeerde functie van schatmeester van de abdij Saint-Martin in Tours, waar hij ook verbleef. In 1484 bezocht hij Brugge en Damme.

Ockeghem stond bekend als een technisch zeer knap vakman, die in zijn polyfone muziek mathematische perfectie wist te combineren met een vroegrenaissancistisch klankideaal. Hij componeerde missen, motetten en Franse chansons. Hij beheerste op onovertroffen wijze de 'geleerde' technieken van de cantus firmus en de canon. Tot zijn meest besproken composities behoren de 'Missa prolationum', die volledig is gebaseerd op de canontechniek, en de 'Missa cuiusvis toni', die in meerdere modi kan worden uitgevoerd.

Door sommigen wordt beweerd dat Ockeghem zelf een lage zangstem had. Dit is terug te vinden in zijn koorwerken waarbij ook de lagere stemmen (contratenor, bassus) niet langer op spreekstemhoogte bleven, maar een voor die tijd opvallende laagte hadden.

Ockeghem had de meerstemmigheid erg goed onder de knie. De stemvoering in zijn werken is te kwalificeren als goed. 'Varietas': de elementen van de meerstemmigheid zijn allen verschillend van aard (ter vergelijking: bij imitatio lijken de elementen juist op elkaar). Alle stemmen werden door Ockeghem tegelijk geschreven, in tegenstelling tot bijvoorbeeld de werkwijze van Dufay, die begon met één stem en hierna pas de andere stemmen schreef. Hij wordt wel de vader van het moderne contrapunt genoemd.

Trivia: Er wordt beweerd dat Ockeghem alle individuele stemmen van superior tot bassus kon zingen.

De volgende composities van Ockeghem zijn bewaard gebleven.