Nikolaj Medtner

Nikolaj Karlovitsj Medtner (Russisch: Никола́й Ка́рлович Ме́тнер) (Moskou, 5 januari 1880 – Londen, 13 november 1951) was een Russisch componist en pianist.

Toen Nikolaj Medtner twaalf jaar oud was, ging hij naar het Conservatorium van Moskou. Hij studeerde er van 1892 tot 1900 en kreeg pianoles van zowel Wassili Safonow als Sapelnikow. Toen hij in 1900 afstudeerde, won hij de Anton Rubinsteinprijs. Sergej Tanejev gaf hem vervolgens van 1901 tot 1903 privé-onderricht in de compositieleer. In de periode daarna, tot aan de oktoberrevolutie in 1917, wijdde Medtner zich in grote mate aan het componeren, en zag tot consternatie van zijn familie af van een carrière als concertpianist. Wel ging hij les geven aan het conservatorium in Moskou. In deze periode werd Nikolaj verliefd op Anna Michajlovna, die als violiste in hoog aanzien stond en de vrouw van zijn oudere broer Emil was. Genereus gaf die Anna haar vrijheid terug om met zijn broer te trouwen. De huwelijksvoltrekking vond in 1918 plaats. Van 1921 tot 1924 leefde Medtner in Berlijn, en daarna in de buurt van Parijs. In 1924 organiseerde de componist Sergej Rachmaninov, een vriend van Medtner, een concerttour voor hem naar Amerika en Canada. Ook gaf hij uitvoeringen in Engeland, wat hem dusdanig beviel dat hij er zich in 1936 vestigde.

Vanaf het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ondervond Medtner de nodige tegenslag. Zijn gezondheid liet hem in de steek en hij had geen inkomsten meer uit Duitsland. Gelukkig kreeg hij vanaf 1946 steun van de Maharadja van Mysore (een deelstaat van India, sinds 1973 bekend als Karnataka). Zijne hoogheid Jayachamaraja Wodeyar Bahadur richtte in 1948 de Medtner stichting op, met als doel de opname van al zijn werken. Medtner kreeg in datzelfde jaar echter een hartaanval. Desondanks slaagde hij er in zijn pianoconcerten, sonates en nog diverse werken op te nemen voor zijn dood in 1951. Hij overleed thuis en ligt begraven in Londen, in de wijk Hendon.

In het begin van de 20 eeuw was Medtner in Rusland een belangrijk componist. Hij was net zo invloedrijk als bijvoorbeeld Scriabin of Rachmaninoff. Voor de Russische intellectuele elite was hij een cult figuur. Hij was ook een uitstekend pianist en een man die veel nadacht over het muziek leven in zijn algemeenheid en de manier waarop hij met veel diepzinnigheid sprak over muziek dwong bij collegae componisten als Prokofiev, Glazoenov, Koussevitsky, Rachmaninoff en Furtwängler enorm veel respect af.

In de halve eeuw dat Medtner componeerde, veranderde zijn stijl echter nauwelijks en de critici waren enorm verdeeld, de een vond hem aartsconservatief, de ander vooruitstrevend. Feit is wel dat hij een enorme hekel had aan tournees, aan publiciteit en aan het openbare concert- en muziekleven met name dat van Parijs. Hij schrijft daar in zijn boek The Muse and The Fashion (vertaald door A.J.Swan) uitgebreid over. Hij heeft daarmee amper zijn eigen werk gepromoot.

Zijn muziek is behoorlijk complex, maar heeft een intieme sfeer. Het is een voortdurende worsteling tussen zijn Duitse afkomst, zijn Russische geest (geboren en getogen Rus) het openstaan voor een nieuwe muzikale uitdrukking en een toegewijd conservatisme. Hij is een kind van de Russische renaissance, de zogenaamde Zilveren Eeuw (de 19e eeuw), toen de kunst, muziek en filosofie bloeide als nooit tevoren in Rusland en door de Russische revolutie van 1917 van de ene op de andere dag om zeep werd geholpen.

Beethoven, Schumann en Goethe waren de belangrijkste inspiratie bronnen voor Medtner. Hij beschouwde zichzelf als een volgeling van Beethoven. Men vergelijkt Medtner wel eens met Brahms maar dat is niet helemaal op zijn plaats. Hij is absoluut geen Brahms epigoon. Er zijn wel raakpunten zoals het filosofische aspect in de muziek dat bij beiden aanwezig is zo als het gebruik van anti-metrische figuren, maar daar houdt het ook mee op. Medtner imiteerde niemand. Hij schiep bewust muziek voor een kleine kring intellectuelen

Zijn werk bestaat uit 14 pianosonates, drie sonates voor piano en viool, drie pianoconcerten, één pianokwintet, twee werken voor twee piano’s, vele korte stukken, waaronder 38 stukken die gebundeld zijn onder de naam Skazki (Russisch voor 'sprookjes'), honderdacht liederen op teksten van o.a. Goethe, Nietzsche, Poesjkin, Eichendorff en Von Chamisso en twee vocalises.