Giuseppe Tartini

Giuseppe Alessandro Ferruccio Tartini (Pirano, 8 april 1692 - Padua, 26 februari 1770) was een Italiaanse componist, muziekpedagoog en violist. Hij was de zoon, het vierde kind, van Giovanni Antonio Tartini en zijn echtgenote Caterina Zangrandi. Tartini was een in heel Europa gevierd vioolvirtuoos en de oprichter van de zogenoemde Paduaanse school. Als violist lag hij aan de basis van de moderne strijkstoktechniek en was hij mogelijk de eerste die de combinatietoon ontdekte. Hij behoort met Antonio Vivaldi tot de belangrijkste vertegenwoordigers van het vioolconcert in de Italiaanse barokmuziek.

Tartini kreeg zijn eerste muzieklessen van geestelijken in zijn geboortestad, maar hij studeerde vanaf 1708 rechten aan de Universiteit van Padua in Padua, waar hij ook een reputatie als vaardig schermer opbouwde. In het geheim huwde hij op 29 juli 1710 met een jongere vioolleerlinge, Elisabetta Premazore. Dat leverde hem een aanklacht van de aartsbisschop van Padua op. Hij moest vluchten en werd opgenomen in het Minorietenklooster in Assisi. Hier vervolmaakte hij zijn virtuositeit op de viool en studeerde hij muziektheorie, tot hem door de aartsbisschop genade werd verleend. Toen hij in 1716 in Venetië Francesco Maria Veracini op de viool gehoord had, trok hij zich opnieuw in Ancona terug, om zijn vioolspel verder te verbeteren.

In 1721 werd Tartini als eerste violist aan de Basiliek di Sant'Anonio in Padua benoemd tot Maestro van de kapel. In hetzelfde jaar richtte hij een vioolschool op, waar leerlingen uit geheel Europa onderricht kregen, onder wie de Nederlander Pieter Hellendaal. Tijdens deze functie, die hij tot 1765 vervulde, had de gevierde virtuoos talrijke engagementen in meerdere Italiaanse steden, maar ook in het buitenland. Tussen 1723 en 1726 leefde hij als kamermusicus van Graaf Kinsky in Praag.

Tartini had ten minste zeventig buitengewone leerlingen uit verschillende landen, wat hem de benoeming als «Maestro delle nazioni» ("Leraar van de naties") opleverde. Tot zijn bekendste leerlingen behoren naast Pieter Hellendaal ook Pietro Nardini, Gaetano Pugnani, André-Noël Pagin en Johann Gottlieb Graun.

Het fenomeen van de combinatietonen of ook tartini-tonen had Tartini al in het jaar 1714 ontdekt, maar eerst in 1754 vond hij de tijd om het op papier te zetten. In zijn Trattato di musica bespreekt hij al de hypothetische ondertoonreeks, die later door Hugo Riemann verder werd uitgewerkt.

Tartini schreef 200 vioolconcerten. Meerdere werken bestaan uitsluitend als manuscript. In zijn reeks concerten opus 1 en sonates opus 2 valt het virtuoze solospel op. In de latere concerten - na 1740 - treedt de virtuositeit terug ten gunste van de subjectieve gevoelsuitdrukking.

Tartini componeerde ook 40 triosonates en 135 vioolsonates. Beroemd werd La Sonata del Diavolo in g klein, bijgenaamd Duivelstrillersonate, gebaseerd op de legende dat de duivel deze de componist 's nachts in het oor deed klinken. Dit verhaal droeg bij aan de populariteit die Tartini's muziek behield in de periode van de 19e-eeuwse romantiek, toen de meeste barokmuziek geheel vergeten was.

200 concerten voor viool en strijkers (tussen 1728 en 1740 gepubliceerd), waaronder:

135 Viool sonates 50 Trio sonates (tussen 1745 en 1750 gepubliceerd) 32 Piccole sonates (tussen 1745 en 1760 gepubliceerd) waaronder: