Nikolaj Grigorjevitsj Rubinstein (Russisch: Николай Григорьевич Рубинштейн) (Moskou, 2 juni 1835 – Parijs, 23 maart 1881) was een Russisch pianist en componist. Hij was de jongere broer van
Anton Rubinstein en een intieme vriend van
Pjotr Iljitsj Tsjaikovski.
Rubinstein leerde het pianospel eerst van zijn moeder, en later van Alexander Villoing, net zoals zijn broer. In het decennium na 1840 werden Nikolaj en Anton naar Berlijn gebracht door hun moeder, om te studeren onder Siegfried Dehn. Ze trokken de aandacht van Mendelssohn en
Meyerbeer. Nikolaj (met Prins Nikolai Petrovitch Troubetzkoy) was verantwoordelijk voor de oprichting van het conservatorium van Moskou op 1 september 1866, waarvan hij de eerste directeur was. Hij werd in het algemeen beschouwd als een van de grootste pianisten van zijn tijd, hoewel zijn reputatie overschaduwd werd door die van zijn broer. Niettegenstaande dat gegeven was zijn stijl op de piano zeer verschillend van die van zijn broer. Nikolaj koos voor een terughoudend classicisme dat meer in de lijn lag van
Clara Schumann dan van
Franz Liszt.
Tijdens zijn positie in Moskou overtuigde hij Tsjaikovski ervan zijn
Eerste pianoconcert te schrijven. Volgens Tsjaikovski's brieven was Rubinstein niet onder de indruk van het werk, en wilde hij het alleen uitvoeren als het herschreven werd. Tsjaikovski weigerde, zodat de première door pianist
Hans von Bülow werd uitgevoerd. Niettemin schreef Tsjaikovski het Pianotrio in a-mineur ter ere van Rubinstein nadat deze in 1881 in Parijs was overleden aan tuberculose.
