Gottfried Heinrich Stölzel

Gottfried Heinrich Stölzel (Grünstädtel (nu: Schwarzenberg), district Erzgebirgskreis, 13 januari 1690 – Gotha, 27 november 1749) was een Duits componist, kapelmeester en muziektheoreticus.

Stölzel werd als tweede van negen kinderen van Heinrich Stölzel en Katharina Lange geboren. Zijn vader was sinds 1687 leraar en organist aan de plaatselijke school, respectievelijk kerk en in datzelfde jaar met Katharina Lange gehuwd. Zij woonden in het schoolgebouw. Van zijn vader kreeg hij de eerste klavierles.

In 1703 ging hij in Schneeberg (Erzgebirge) en in 1705 in Gera op het gymnasium. In 1707 werd hij in Leipzig student theologie en nam muzieklessen onder ander bij Melchior Hoffmann. Hij was korte tijd in Italië en in Praag. Van 1710 tot 1712 gaf hij muzieklessen bij adellijke families in Breslau (nu: Wrocław) en Stölzel begon met zijn eerste composities. In 1713 ging hij opnieuw naar Italië en kwam in contact met Francesco Gasparini, Antonio Vivaldi en Giovanni Bononcini.

In 1718 was hij terug en werd hofkapelmeester in Gera. In 1719 huwde hij met Christiane Dorothea Knauer, een dochter van de rechter Johann Knauer. Uit dit huwelijk werden tien kinderen geboren. In 1719 vertrok de jonge familie naar Gotha, waar Gottfried Heinrich Stölzel door hertog Frederik II van Saksen-Gotha-Altenburg tot hofkapelmeester benoemd werd. Verder was hij werkzaam als muziekleraar en schreef hij verschillende muziektheoretische werken. In de jaren dertig kreeg hij verschillende compositie-opdrachten van het hof in Sondershausen, vooral geestelijke vocale muziek en muziek voor feestelijke gelegenheden.

Stölzel was als componist zeer productief. Zijn buitengewone faam bereikte verschillende malen die van zijn tijdgenoot Johann Sebastian Bach. Naast talrijke werken voor orkest en kamermuziek componeerde hij ook oratoria, missen, een opera, motetten, passie-muziek en wereldlijke cantates. Een belangrijk deel van zijn werken is verloren gegaan. Als zijn bekendst werk geldt het kerstoratorium, een tiendelige cantate-cyclus, die voor het eerst op Kerstmis 1736 tot Epifanias in 1737 werd uitgevoerd.

Dat in het oeuvre van Johann Sebastian Bach opvallende sporen van Stölzel zijn aan te wijzen, wijst erop dat Bach het werk van zijn collega hogelijk gewaardeerd heeft. Zo noteerde Bach in het Clavier-Büchlein für Wilhelm Friedemann Bach een klavecimbelsuite van de componist - Partia geheten - waarbij hij aan het Menuet een eigen Trio toevoegde.

Een tweede Stölzelspoor bevindt zich in het Clavier-Büchlein für Anna Magdalena Bach uit 1725. Het is de welbekende Aria Bist Du bei mir dat afkomstig blijkt uit Stölzels opera Diomedes oder die triumphierende Unschuld uit 1718. Bach wijzigde in zijn klavieruittreksel van dit opera-onderdeel de basso continuopartij vrij beduidend.

Het derde spoor betreft de tot voor kort aan Bach toegeschreven religieuze aria Bekennen will ich seinen Namen (BWV 200). In werkelijkheid gaat het om een omvangrijke bewerking van Bachs hand van de aria Dein Kreuz, o Bräutigam, miener Seelen uit Stölzels passie-oratorium Die leidende und am Kreuz sterbende Liebe Jesu uit 1720.

(zie de publicatie van Fritz Hennenberg)