Maddalena Casulana

Maddalena Casulana (c. 1544 – c. 1590) was een Italiaanse renaissance-componiste, zangeres en luitspeelster. Ze is de eerste vrouwelijke componist uit de Westerse muziekgeschiedenis wier muziek gepubliceerd en gedrukt werd.

Zeer weinig is bekend over Casulana's leven. De informatie die we over haar hebben, is afkomstig uit haar toewijdingen en uit geschriften over haar madrigaalcollecties. Uit haar naam kunnen we afleiden dat ze waarschijnlijk geboren is in Casole d'Elsa bij Siena. Haar muziekeducatie kreeg ze in Firenze.

Haar eerste composities dateren uit 1566. Dit zijn vier madrigalen geschreven te Firenze. Ze maken deel uit van de collectie Il Desiderio. Twee jaar later publiceerde Casulana haar eerste eigen madrigaalboek: Il primo libro di madrigali. Dit boek werd in Venetië uitgegeven en bevat vierstemmige madrigalen. Het is de eerste muziekbundel gecomponeerd door een vrouw die ooit gedrukt en gepubliceerd werd in de Westerse muziekgeschiedenis.

Casulana was bevriend met Isabella de' Medici en wijdde een deel van haar muziek toe aan haar. In 1570, 1583 en 1586 publiceerde Casulana opnieuw madrigaalboeken, dit telkens in Venetië. Rond deze periode trouwde ze met een man genaamd Mezari, maar niets is bekend over hem of over waar het koppel woonde. Uit haar dedicaties kunnen we afleiden dat Casulana Verona, Milaan en Firenze heeft bezocht. Gezien de vele Venetiaanse geschriften die we kennen over haar werk, moet ze ook daar actief geweest zijn. In de jaren 1570 maakte ze ook minstens 1 reis naar het Franse hof.

Casulana's muziek gebruikt contrapunt en chromatiek in een wijze gelijkaardig aan het vroege werk van Luca Marenzio en de madrigalen van Philippus de Monte. Haar werk vermijdt echter de extreem experimentele stijl die componisten uit Ferrara zoals Luzzasco Luzzaschi en Carlo Gesualdo hanteerden. Haar melodische lijnen zijn zangerig van aard en wijden veel aandacht aan de betekenis van de gebruikte tekst. Casulana had een voorkeur voor dramatische dialogen in haar polyfone vocale werken. Dit is bijvoorbeeld te zien in haar madrigaal Morte - Che vôi - Te Chiamo?, waarin ze wisselt tussen verschillende stemmen om zo de vragen en antwoorden uit de tekst te benadrukken.

Haar tijdsgenoten, waaronder Philippus de Monte, hadden een groot respect voor haar. Het feit dat Orlandus Lassus een werk van haar dirigeerde tijdens een huwelijk in Beieren, suggereert dat ook hij onder de indruk van haar oeuvre was. In totaal overleven vandaag 66 madrigalen van Casulana's hand.