Theresienmesse

De Missa in Bes (Hob. XXII:12), beter bekend als Theresienmesse of ook wel Theresiamis, is een mis gecomponeerd door Joseph Haydn voor het hof van Prins Nicolaas II Esterházy.

Haydn schreef in totaal 14 missen (zie Missen van Joseph Haydn); de Theresienmesse is de twaalfde mis die hij componeerde en is een van de zes zogenaamd grote - symfonische - missen die Haydn op latere leeftijd componeerde en die algemeen als een samenhangende collectie worden beschouwd. De Theresienmesse is veelvuldig geroemd als Haydns fraaist klinkende mis, sensualiteit verbindend met zorgvuldig doordachte verbintenissen tussen tekst en muziek, evenals gedetailleerd uitgewerkte compositorische structuren.

Van de zes late missen voor Eisenstadt zijn er twee eveneens in de toonaard Bes gecomponeerd: de Schöpfungsmesse en de Harmoniemesse.

De Oostenrijkse keizerin Maria Theresia, echtgenote van Frans II, was een groot liefhebber van Haydns muziek en verwierf de mis al snel voor haar bibliotheek. Bij een uitvoering in de Weense hofkapel in mei 1800 zong de keizerin de sopraansolo. Dit heeft ertoe geleid dat lang is gedacht dat Haydn het werk voor de keizerin schreef; dit leidde uiteindelijk tot de misleidende bijnaam.

Degeen voor wie Haydn de mis in werkelijkheid schreef was prinses Maria Josepha Hermengilde Esterházy, de echtgenote van prins Nicolaas II Esterházy. Haydn schreef deze mis, maar ook de vijf andere grote missen, voor uitvoering op of rond haar naamdag. De Theresienmesse schreef Haydn in 1799; bekend is dat de feestelijkheden rond de naamdag van de prinses plaatsvonden op zaterdag 7 en zondag 8 september van dat jaar. Als de normale praktijk is gevolgd, moet de mis zijn uitgevoerd in de Bergkirche in Eisenstadt op de zondagmorgen van 8 september.

De bijnaam Theresienmesse is niet alleen verwarrend omdat de mis in werkelijkheid aan een ander persoon was opgedragen, maar ook omdat Haydns broer Michael twee jaar later een mis schreef voor keizerin Maria Theresia, de Missa Sancti Theresia.

Haydn schreef zijn missen meestal voor zangkwartet (sopraan, alt, tenor en bas) plus koor, met een afwisseling van enkel en volledig ingezette stemmen. Het orkest voor deze mis bestaat uit klarinetten (in plaats van de gebruikelijke hobo's), een fagot, trompetten, pauken, strijkers en orgelcontinuo.